Jij doet ertoe

Ik schreef in mijn laatste schoolweek voor elke collega een afscheidskaartje, met daarop een persoonlijke boodschap.
Er stonden bedankjes op mijn kaarten, voor momenten dat een collega er voor mij was. En persoonlijke wensen, met betrekking tot het pad dat collega’s bewandelden of gaan bewandelen. Ik wilde zo meegeven dat ik hen heb gezien en gewaardeerd.

Ik heb tot nu toe al aardig wat gelezen, gehoord en geleerd over ‘ertoe doen’ en ‘gezien en gewaardeerd worden’.

Gerrit van der Heide schrijft:
Je gehoord en gezien voelen gaat dieper dan aandacht krijgen: het is de ervaring dat jouw gevoelens, woorden en aanwezigheid werkelijk welkom zijn. Wanneer die erkenning ontbreekt, ga je je vaak aanpassen, terugtrekken of harder je best doen, waardoor je juist verder van jezelf verwijderd raakt. Wat begint als bescherming, kan langzaam veranderen in een manier waarop je jezelf steeds minder laat zien. Door te herkennen waar jij jezelf nog inhoudt én waar echte aandacht nodig is, ontstaat er ruimte om jezelf meer te laten zien en verbinding toe te laten die echt klopt.
Je kunt omringd zijn door mensen, berichten en gesprekken — en je toch ongezien voelen.

Door deze tekst snap ik beter de opmerking die ik zelf een keer kreeg: als je gezien wilt worden, moet je je láten zien. Of deze: alles begint met te zien wie jij zelf bent. En dat lees ik hier ook: door te zien wie jij zelf bent, herken je jouw behoeftes en kun je de juiste verbindingen toelaten.
De link achter de naam van deze schrijver gaat naar een heel interessante tekst, die ik hier niet zal gaan herhalen. Maar wat een eyeopeners!

Zelf heb ik de afgelopen jaren geprobeerd meer te laten zien van wat mij bezighoudt. Wat mijn gevoel doet in sommige situaties. Mijn hoofd kan dan vaak niet begrijpen dat anderen die situaties niet aanpassen. Ik heb toch laten weten hoe ik in elkaar zit?
Ik heb de neiging om bij mijzelf te gaan zoeken naar wat ik (nog) fout doe. Wat had ik moeten doen om niet te worden vergeten op de laatste schooldag, bijvoorbeeld. Had ik dan toch moeten vragen of men nog muziekles wilde voor de groepen? Of mag ik wél boos en verdrietig worden als blijkt dat ik over het hoofd ben gezien…

Het boek ‘Jij doet ertoe’, van Jennifer Breheny Wallace gaat juist over het gezien worden door anderen. Ik ben erin begonnen, omdat ik het kreeg van een bevriende oud-collega, ter gelegenheid van mijn vervroegd pensioen. En omdat het me interesseert. Die oud-collega kent me behoorlijk goed…  Het idee voor die kaartjes kwam door het eerste gedeelte dat ik daarin heb gelezen.
In eerste instantie zijn dat vooral stukken over hoe het gezien worden door de ander, voor mensen van belang is om goed te kunnen (blijven) functioneren. Ik ben nog wel benieuwd naar hoe zij schrijft over hoe je dan zelf daar ook een rol in kunt spelen. 

Online bij Gerrit van der Heide vind ik dat heel direct, lees bijvoorbeeld de Veelgestelde vragen.
Het stukje over oude pijn is zeer herkenbaar. En door het antwoord over loslaten word ik weer gerustgesteld: verlangen naar aandacht, nabijheid en erkenning is menselijk. Loslaten betekent dat je jezelf niet langer volledig afhankelijk maakt van de reactie van een ander. Je neemt jouw eigen gevoel serieus, ook wanneer iemand anders dat niet direct doet.

Want dat vond ik nog wel het lastigste. Het was in coaching dat mij wel werd gezegd dat gezien worden begint bij jezelf zien. Dat gewaardeerd worden start bij erkenning en waardering van jezelf. Door jezelf. Blijkbaar heb ik toch een enigszins autistisch hoofd, want ik nam dat vrij letterlijk: oh, dus ik moet het niet bij een ander zoeken, maar bij mijzelf? En als ik mij niet gezien/gewaardeerd voel, komt dat doordat ik zelf iets fout doe? Het ligt dus weer allemaal aan mijzelf?
En daar was ie weer, de oude pijn. Het gevoel dat ik ‘het altijd had gedaan’. Daar wilde ik niet meer aan, maar kwam ik maar moeilijk vanaf. Het kan nog steeds wel de kop op steken.

In mijn omgeving zie ik mensen die juist de neiging hebben om overal ‘de schuld’ buiten zichzelf te leggen en dat heeft mij altijd al tegen de borst gestoten. Ik ben opgevoed met ‘kijk eerst maar eens naar jezelf’. En dat deed ik dan dus ook. Ik heb lange tijd niet begrepen dat niet iedereen dat deed.

Het ligt natuurlijk allemaal veel genuanceerder. Zodra jij jezelf ziet en waardeert, kun je met jezelf veel beter naar buiten komen. Op het moment dat jij jezelf toestemming geeft om te voelen, kun je dat gevoel veel beter uitspreken en kunnen anderen daarop (re)ageren. Of niet, maar dat ligt dan bij hen.
Dat is voor mij één groot leerproces. Van de generatie vóór mij heb ik dat niet meegekregen. Het voelt nog steeds lang niet altijd gemakkelijk om te uiten wat ik voel. Ik ben nog vaak bezig met hoe anderen daar dan op zullen reageren.
Ken je die ook van vroeger?  “Wat zal je vader hier wel van vinden!” Of: “Wat zullen de buren wel niet denken!” 
Daar ligt nou precies dat stukje onzekerheid, wat pas kan verdwijnen als ik mijzelf meer erken. Dan kan ik een oordeel laten waar het hoort: bij de ander. Dan kan ik het ‘vergeten worden’ zien als een fout van de ander en hoef ik het niet te interpreteren als ‘ik doe er weer eens niet toe’.

Belangrijk vind ik het verschil tussen: ‘het ligt altijd aan de ander’ en ‘ik laat een probleem waar het hoort’. De nuance zit ‘m daarin, dat je in het tweede geval ook bij jezelf kunt uitkomen. Het gaat om helder kijken en eerlijk zijn. Naar de ander én naar jezelf.

Het betreft hier wijsheden die niet iedereen kent en zomaar kan toepassen, dat besef ik me heel goed. Net zo goed als het belang van niet aan je eigen emoties voorbij fietsen. Dan neem je jezelf ook niet serieus.

Even een klein stukje over traumasensitief lesgeven. We hadden er ooit een korte cursus over op school. Wat ik daar miste, was de aandacht voor de leerkracht zelf. Er kwamen situaties langs, die vast niet alleen voor mij persoonlijk herkenbaar waren. Je kunt kinderen ongetwijfeld heel goed helpen met de handvatten die in die cursus werden aangeboden. Toch  is het stuk ‘gezien worden’ ook voor elke leerkracht zelf belangrijk. Er zaten veel meer ervaringsdeskundigen in dat lokaal, toen, dan alleen degene die door de cursusleiders was uitgenodigd. Dat weet ik zeker.

En daarom:
Iemand het gevoel geven dat diegene ertoe doet; je weet pas hoe dat voelt als het jouzelf overkomt. Dat was nou precies de reden dat ik die kaartjes voor mijn collega’s had geschreven.

Afbeelding: met mijn oude visitekaartjes maakte ik dit schilderij, waarop de lotus van die visitekaartjes weer terugkwam. Iets ouds gebruiken om iets nieuws mee te maken, dat doe ik graag. Het symboliseert ook dat je als mens veel met je meedraagt, van dichtbij of uit vroeger tijden; wat je daarmee doet, is allesbepalend. Multimedia (papier en acrylverf) op doek, 80 x 80 cm.