Samenwerken

Als je hoofd vol zit met allerlei ideeën, is het nogal lastig om er iets uit te pikken om iets zinnigs over te schrijven. Gedachten buitelen over elkaar heen en de één vindt zichzelf nog belangrijker dan de ander. Andere stemmetjes maken weer dat ik terughoudend word, omdat ik er misschien mensen mee zou beledigen als ik het opschrijf.
Het cirkelt wel allemaal een beetje rond het fenomeen ‘aardig zijn voor elkaar’. Een fenomeen waarmee je in deze tijd voor kerst nogal overspoeld wordt. In reclames op tv, in posts op de socials, etc. Het voelt alsof het nu opeens allemaal moet, terwijl we de rest van het jaar elkaar voor van alles mogen uitmaken.

Het doet me denken aan het kerstbestand in de Eerste Wereldoorlog, in België en Frankrijk.

De één vertelt dat verhaal zo:
Op 7 december 1914 had de net aangetreden Paus Benedictus XV opgeroepen tot een staakt-het-vuren tijdens Kerstmis. Duitsland ging akkoord, maar de geallieerden zagen niets in het plan. Tot er op kerstavond door Duitse soldaten kerstbomen werden opgetuigd. Honderden kerstbomen met kaarsjes sierden die avond de anders zo donkere loopgraven. De oplichtende bomen wekten de nieuwsgierigheid van de Britse soldaten, maar het wantrouwen jegens de vijand hield aan.
Die avond vond een chocoladetaart met een boodschap zijn weg naar de Britse loopgraven. In de brief vroegen de Duitsers om een kortstondige vrede om het Kerstfeest te vieren. De Britten gingen akkoord en stuurden tabak terug als teken van goede wil. Om exact half acht ’s avonds, zoals afgesproken in de brief, begonnen de Duitse soldaten met het zingen van kerstliederen. Na afloop van elk lied applaudisseerde zowel de Britse als Duitse zijde. Het gevolg was gezamenlijk gezang, het over en weer roepen van boodschappen en in sommige gevallen zelfs ontmoetingen in het niemandsland.
(Bron: https://isgeschiedenis.nl/nieuws/de-kerstvrede-van-1914)

Een andere versie van dat verhaal is:
Het kerstbestand vond plaats tijdens een periode van intense gevechten tussen de Geallieerden en de Centralen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Beide zijden hadden enorme verliezen geleden en velen van hen hadden heimwee naar hun familie en vrienden thuis. Op kerstavond 1914 zetten sommige soldaten hun wapens neer en kwamen uit de loopgraven, verzamelden zich in het niemandsland samen met de vijand om kerstavond te vieren en om hun doden te begraven. Er werden zelfs voetbalwedstrijden georganiseerd tussen de soldaten van beide zijden.
Hoewel het kerstbestand op kerstavond 1914 plaatsvond, was het niet formeel afgesproken tussen de regeringen van de Geallieerden en de Centralen. Het was een informele wapenstilstand die voornamelijk plaatsvond op het westelijke front in België en Frankrijk. In sommige gebieden duurde de wapenstilstand langer dan een dag, terwijl in andere gebieden de gevechten de volgende dag hervat werden.
(Bron: https://www.geschiedenisvandaag.nu/2022/12/24/kerst-aan-het-front-het-kerstbestand-van-de-eerste-wereldoorlog/)

Het is de strekking van dat hele vredesbestand die mij altijd al heeft geïntrigeerd: waarom gebeurt zoiets? Komt het doordat de soldaten niet zelf de oorlog hadden bedacht, maar ‘gewoon’ hun werk deden en op Kerstavond het werk even neerlegden? Komt het omdat mensen eigenlijk helemaal geen oorlog willen, maar liever samenwerken? Was het hun heimwee die maakte dat de soldaten het kerstgevoel misten en ter plekke invulling gaven? Zeg het maar…

Het is sowieso iets raars om over na te denken. Bij zoeken op internet, vind ik een boek met een interessante titel: Waarom we vrede willen, maar oorlog voeren (zie: https://www.uitgeverijbalans.nl/boeken/waarom-we-vrede-willen-maar-oorlog-voeren/). Precies de vraag die ik me ook steeds stel. Als we nou geen oorlog willen, waarom voeren we die dan? Het is teveel om daar hier op in te gaan, maar in het kort komt het volgens mij neer op onze oer-erfenis van overlevingsdrang.

Doordat ik met kinderen werk, zie ik daarbij op dit gebied ook interessante dingen gebeuren. Jonge kinderen die ‘oorlogje’ spelen. Volkomen ongewis over wat dat nou eigenlijk écht inhoudt. Als kinderen wat ouder worden, kan het grimmiger worden. Groepen die tegenover elkaar komen te staan. Kinderen die andere kinderen tegen elkaar opzetten. Volwassenen grijpen dan meestal in, omdat ze de kinderen willen leren dat je zo niet met elkaar omgaat.
Hoe tegenstrijdig, eigenlijk. Want waar halen die kinderen het idee van oorlog vandaan? Precies.

Of ligt het dan toch anders? Het is van alle tijden dat kinderen pesten en gepest worden. Ook een soort van oorlogje, vind ik. Er is altijd wel een underdog die het moet ontgelden.
Waaruit ontstaat dat gedrag dan? Ik ben daar eigenlijk wel benieuwd naar. Is dat dan toch iets uit de menselijke genen? Die strijd, die geldingsdrang, die hang naar conflict? Overlevingsstrategie?

Als we toch eigenlijk vrede willen, waarom gedragen we ons er dan niet naar?

Verbeter de wereld, begin bij jezelf. Die kennen we allemaal wel. Ik zou willen toevoegen: verbeter de wereld, begin bij de kinderen. Geef de kinderen goede voorbeelden en bied ze alternatieven voor ruzie en geweld. Het begint met “stop, hou op met…, je doet me pijn”. Ik denk namelijk dat kinderen veel te vaak alleen maar horen dát iets niet mag, maar niet het waarom. En vraag eens door… waarom doet een kind wat het doet? Dat geeft jou én het kind inzicht, lijkt mij…
Ik mis ook vaak een alternatief, op momenten dat ruw spel verboden wordt. Als je niet wilt dat ze contactspelletjes doen, geef ze dan iets anders waar ze blij van worden. Als je niet wilt dat ze schoppen of slaan, blijf dan volhouden dat elkaar pijn doen geen manier is van conflicten oplossen. Dat boos worden begrijpelijk is, maar geweld het alleen maar erger maakt.
Beetje lastig soms wel; ik herinner me dat er ooit een jongen op school zat waarvan de vader had gezegd dat-ie er maar op moest slaan, als iemand iets deed of zei wat hij niet leuk vond. Tja…

Er staat op https://historiek.net/oorsprong-oorlog-bij-mensen/176496/ een hoofdstuk uit het boek wat ik noemde, waarin het gaat over de mens als jager-verzamelaar. En het verschil tussen die mensen en chimpansees: Terwijl chimpansees in onbekenden alleen een tegenstander zien, betekenen onbekenden voor mensen altijd ook een kans op samenwerking.
Als ik dat hoofdstuk snel scan, haal ik er voornamelijk uit dat die jagers-verzamelaars geen oorlog of andere strijd voerden, omdat het hun niks opleverde. Het was voordeliger om samen te werken. Geweld leverde alleen verlies.
We lijken die logica te zijn vergeten. Waren we maar jagers-verzamelaars gebleven…

Afbeelding: Soft tones. Omdat zachtheid naar mijn idee de oplossing is. Zacht voor jezelf en zacht voor de ander. Het is de afbeelding bij de maand januari in mijn kalender voor 2026. Dat we het nieuwe jaar in zachtheid mogen beginnen.