Ont-moeten

Ik maakte laatst een schilderij met daarop twee vissen. Geïnspireerd op de sluierstaarten uit mijn eigen aquarium. Zie de afbeelding bij deze blog. Het schilderij was nog niet helemaal af, toen ik een afspraak had met mijn schoolvriendin uit middelbare schooltijd. We hadden elkaar zo’n 40 jaar (!) niet gezien, maar wat was het een fijne ontmoeting! Eenmaal thuis had ik precies genoeg inspiratie om het schilderij te voltooien en het kreeg dan ook de titel ‘Meeting’. Ik houd van Engelstalige titels, zodat ze overal begrepen kunnen worden.

Maar in het Nederlands vind ik ‘ontmoeten’ een interessant woord. Waar komt het vandaan? Waarom ‘ont’-moeten? Een eerste reactie is: een ontkenning van ‘moeten’. Bij een ontmoeting ‘moet’ niks. Zoiets. Dat vind ik een mooie gedachte. Het werkte zo ook bij de ontmoeting met mijn vriendin. We moesten niks, maar pakten de draad na al die tijd toch zó weer op. Allebei veel meegemaakt en zonder het één erger te vinden dan het ander, hebben we naar elkaars verhalen geluisterd. Terugkijkend, kon dat ook haast niet anders: vroeger al hadden we weinig tekst nodig om elkaar gewoon te begrijpen. Het gevoel was belangrijker. En wat voelde het goed…

Toch ben ik gaan zoeken op de etymologie rond dat woord ‘ontmoeten’. Aangezien ik lid ben van de vereniging Onze Taal, zocht ik daar het eerst. En daar leerde ik meteen een hoop van.
Het blijkt dat ‘ont’ inderdaad een ontkennende functie kan hebben; denk aan ‘ontsluiten’ (openen) of ‘ontbossen’ (verwijderen van…). En er zijn in dat licht een paar bijzondere te noemen, zoals bijvoorbeeld ‘ontwikkelen’:  uit zijn wikkel/omhulsel komen. Die vind ik leuk.
Een andere betekenis van ‘ont’ blijkt: het begin van een handeling. Zoals in ‘ontroeren’ (in beweging/beroering brengen)  en dus ook ‘ontmoeten’, waarin ‘moeten’ staat voor treffen, tegenkomen. Lees de volledige uitleg op de website van Onze Taal, erg interessant!

Zelf houd ik wel van woordspelingen en er gaat bij mij van alles aan bij woorden als ‘ont-snappen’, ‘ont-bijten’ en dus ook ‘ont-moeten’. Fantaseer je even mee?

Ont-snappen. Dat krijgt bij mij meteen de betekenis van ‘niet meer begrijpen’. Als ik iets eenmaal snap, is het moeilijk om het te ont-snappen. Al ontsnapt me soms nog best iets wat ik niet snap. Snap je?
Ont-bijten. Als je wilt ontbijten zonder ergens in te bijten, moet je maar pap eten… Of zou je dat waar je een hap uit hebt genomen ook weer kunnen ont-bijten? 🤔

En dan ont-moeten. Niet moeten. Ik houd denk ik extra van deze woordspeling, omdat ik het woord ‘moeten’ al een tijdje uit mijn vocabulaire probeer te houden. Ik schreef er eerder al eens een blog over. Ik kan je zeggen, het helpt wel hoor! Wat je zegt of vraagt klinkt een stuk minder dwingend zonder dat woordje. “Ik moet niks”, is dan ook vaak mijn reactie, al dan niet hardop, als iemand het wel op die manier naar mij toe brengt.

Overigens valt het me op hoe VAAK dat woord wordt gebruikt! Een tijdje geleden zag ik het in een boek, dat ging over hoogbegaafde kinderen op scholen. Overal stond hoe je met hen moest omgaan. Hoe je moest handelen om voor elkaar te krijgen dat zij konden functioneren naar hun beste kunnen. Brrrr. Ik kreeg er de kriebels van.
Het liefst schrijf ik zo’n boek dan over met hoe je kunt omgaan met de problemen die je tegenkomt. Niets moet en sterker nog, geen enkele situatie is gelijk, dus moet je dan per se die aanwijzingen volgen?
In het onderwijs praat men over traumasensitief werken. En over hoe iedereen het liefst ziet dat kinderen zichzelf kunnen zijn en blijven op school. Ik weet ook dat er veel mensen zijn, die dan roepen: ja, maar er zijn gewoon dingen die MOETEN; dingen die je MOET leren om verder te komen in het leven, in de maatschappij.
Hmm… is dat zo? Of kun je beter spreken van vaardigheden die handig zijn om te leren, zodat je verder komt in je leven en in de maatschappij?

En hoe zit het dan met alles in het dagelijks leven, waarvan we vinden dat het moet: er moet eten op tafel, er moet schone was in de kast, er moet gestofzuigd (of was het nou: dust if you must?)… je moet op tijd vertrekken om de trein te halen, je moet je wel houden aan een afspraak, je moet beloftes nakomen. Etcetera, etcetera.

Ik dacht eerst dat je dat soort ‘moeten’ niet anders kon formuleren. Maar nu ik toch aan het ont-moeten ben:
Ik vind het fijn om schone kleding te kunnen aantrekken, dus gun ik mijzelf dat er steeds voldoende in de kast ligt/hangt.
Gezond eten is belangrijk voor een gezond leven, dus gun ik mijzelf iets lekkers op tafel.
Ik vind het fijn als ik mijn kamer inkijk en het ziet er schoon en opgeruimd uit. Een stofzuiger erdoor halen helpt daarbij.
Ik houd niet van haasten, dus gun ik mijzelf voldoende tijd om op tijd op het station te zijn voor de trein die ik wil halen.
Ik houd ervan dat afspraken nagekomen worden, dus doe ik dat zelf ook. Datzelfde geldt voor beloftes.
En zo kun je eigenlijk alles wel op een positievere manier benaderen. Ont-moeten dus.

Al wordt het woord ook vaak gebruikt zonder dwingende bedoeling, maar uit gewoonte. Ik ben me ervan bewust dat ik er op het moment erg kritisch op ben, omdat ik me ermee bezighoud. Ik maak er dan maar een spelletje van om in mijn eigen teksten te ont-moeten. En tegelijk probeer ik te leren dat wat dwingend klinkt, lang niet altijd zo bedoel is.

Overigens ben ik niet zomaar af van het gevoel dat ik iets zou moeten, nu ik met pensioen ben. Een duidelijk geval van ont-moeten dus. Een fase waar ik nog middenin zit. Het is wel mooi om dan te fantaseren over de mogelijkheid om nieuwe mensen te ontmoeten, te leren kennen. Of om nieuwe ontmoetingen te hebben met oude bekenden. Juist omdat niets moet, kan er opeens veel meer.

Hoe ga jij ont-moeten? Laat het maar weten in een reactie.

Afbeelding: Meeting, acryl op canvas 80 x 80 cm. Nog even niet te koop; het mag eerst in mijn woonkamer hangen, zodat we er zelf van kunnen genieten.

NB: blogs verschijnen nu op de momenten dat ik inspiratie krijg. Dus niet meer per se op dinsdag; er moet immers niks 😉