Redden

Er is een nieuwe Suske en Wiske uit: De Zwijgende Lier. Als muziekjuf ging ik meteen aan op die titel: zou het inderdaad over dat muziekinstrument gaan? En ja hoor: het gaat over de lier van een Griekse godin, die zij niet meer bespeelt, omdat Zeus dat zo bevolen heeft. Muziek was niet meer nodig. Het ging om de financiën en zij kreeg een administratieve functie.
Wauw. Wauw. Petje af weer voor de makers van mijn favoriete strip. Hoe ze dat toch elke keer weer doen: actualiteit verwerken in een verhaal wat gewoon op zichzelf staat, maar meer betekenis krijgt als je de achtergrond begrijpt.

In een eerdere blog schreef ik al eens over We Will Rock You, de musical met muziek van de band Queen. Waarin het gaat over de Killer Queen die echte muziek verbiedt, alleen digitaal is toegestaan. Daar komt opstand tegen en uiteindelijk winnen de rebellen: live muziek wordt in ere hersteld.
Die Griekse goden bij Suske en Wiske kwamen er ook achter: zonder muziek zou de Olympus vergaan en daarmee het hele godenrijk. Natuurlijk loopt ook dit goed af. Via allerlei ingenieuze verwijzingen naar mythologische figuren. Briljant!

Maar die boodschap… Ik las er onmiddellijk een verwijzing in naar bezuinigingen die de ondergang betekenen van de samenleving. Natuurlijk, ik ben muziekjuf, het gaat mij extra aan het hart en dat zal wel meegespeeld hebben. Toch vind ik het prachtig als de kunstzinnige scenarioschrijvers en tekenaars van zo’n beroemde stripserie zo’n onderwerp oppakken.

Het toeval wil (oh nee, toeval bestaat niet…) dat ik op LinkedIn de afgelopen dagen een paar artikelen heb gelezen die gingen over wat er in de wet staat met betrekking tot het primair onderwijs. Dat blijkt behoorlijk af te wijken van wat er nu in de praktijk aan regelgeving leeft. In de wet lees je: Het onderwijs richt zich in elk geval op de emotionele en de verstandelijke ontwikkeling, en op het ontwikkelen van creativiteit, op het verwerven van noodzakelijke kennis en van sociale, culturele en lichamelijke vaardigheden.

En om het nog sterker te maken, in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: Het onderwijs zal gericht zijn op de volle ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid en op de versterking van de eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. Het zal het begrip, de verdraagzaamheid en de vriendschap onder alle naties, rassen of godsdienstige groepen bevorderen.

Dank aan Claire Boonstra en Juliette Schraauwers voor hun verhelderende teksten.

Dus ergens wisten we het wel, we schreven er zelfs wetten over. Nog een stukje: Het onderwijs aan het kind dient gericht te zijn op de zo volledig mogelijke ontplooiing van de persoonlijkheid, talenten en geestelijke en lichamelijke vermogens van het kind.
Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de manier waarop het onderwijs op dit moment is ingericht, deze doelen moeilijk bereikbaar maken. Zoals ‘Jaap’ (over wie ik schreef in mijn blog Samen) zei: kinderen worden door een mal gehaald.

Natuurlijk zie ik ook de uitzonderingen. De leerkrachten die wél zien waar een kind goed in is en dat stimuleren. Maar diezelfde leerkrachten hebben te maken met regels vanuit de inspectie én verwachtingen van ouders. Waarbij die verwachtingen mijns inziens eigenlijk ook alleen maar zijn gevormd door de huidige maatschappij. Want zeg nou zelf: elke ouder wil toch eigenlijk gewoon dat hun kind gelukkig wordt? Wat ‘gelukkig’ dan inhoudt, is helaas aardig van de werkelijkheid weggelopen… Maar dat is een andere filosofische discussie: wat is geluk…

Ik ken mensen die zijn afgeknapt op de kunstacademie of het conservatorium. Want ook binnen de kunsten zelf, worden studenten bepaalde richtingen in gedrukt. Staat die je niet aan, dan ben je blijkbaar niet geschikt. Er was ooit een jongen die prachtig trombone speelde in de harmonie. Hij ging naar het conservatorium, maar binnen het jaar was hij alweer gestopt: hij miste het écht muziek maken en niet volgens allerlei strenge regels. En dit verhaal staat niet alleen.
Oudste dochter had een klasgenoot die prachtig kon (en kan) tekenen. Zij koos er direct al voor om niet naar de kunstacademie te gaan. Haar moeder wist: daar moet je met de stroom mee en als je die niet volgt, ga je het niet redden.
En ik denk ook aan die tekenleraar op mijn middelbare school vroeger. Die niet out of zijn box kon denken en dan maar een onvoldoende gaf.

Er zullen ook heus verhalen zijn van mensen die dat niet zo hebben ervaren. Die wél het gevoel hebben dat zij hun eigen stijl hebben kunnen ontwikkelen. Geloof ik zeker. Helemaal goed. Maar het feit dat het dus zelfs bestaat binnen een vakgebied waarvan je zou denken dat je eigen ontwikkeling voorop staat… Dat vind ik bijzonder.

Wat is nu de kern van mijn verhaal? Ik merk dat ik van alles aan dit kapstokje aan het ophangen ben, maar nog de woorden zoek voor wat ik ermee wil zeggen. Ik denk dat het samenhangt met mijn eigen ontwikkeling. Steeds meer mijzelf en steeds minder in een keurslijf. In een hokje. En nu ik las wat er in de wet staat: een onnodig keurslijf.

Wat ik al nooit wilde, trouwens, zo’n hokje. Het was precies de reden dat ik destijds voor Schoolmuziek koos en niet een hoofdvak instrumentaal. Ik wilde breder met muziek bezig zijn. Gelukkig is dat gelukt.

Ik hoop ook echt dat ik kinderen op school in de afgelopen bijna 24 jaar heb kunnen meegeven hoe breed dat vak is. Dat binnen muziek iedereen een eigen weg kan vinden. Dat het handig is als je open kunt staan voor alles wat er is, zodat je daar dan zelf een bewuste keuze in kunt maken. Maar ook dat je daar volledig vrij in bent.
Mijn hoofddoel is altijd geweest: de kinderen leren wat er mogelijk is met muziek, wat er aan muziek bestaat, hoe zij zelf muziek kunnen bedenken. Dat daar dan aan vast zit dat ze er socialer van kunnen worden, beter kunnen leren luisteren (handig voor taalontwikkeling) en creatiever kunnen gaan denken… dat is iets wat ik zó logisch vind, dat ik het altijd maar raar vond als ik dat allemaal moest verantwoorden.

Terug naar die nieuwe Sus en Wis. Waarin Jerom zonder muziek enkel een wilde woesteling is, die alles en iedereen om zich heen afbreekt. Wie de strip kent, weet dat Jerom uit de prehistorie komt. Ik zou bijna denken: is dat dan ook waarom muziek ooit is ontstaan? Omdat men daar rustig van werd, socialer en creatiever? Ik geloof nooit dat ze daar toen wetten voor hadden, maar het heeft vast zijn werk gedaan.  

Tot slot: lees dit boek: “Het is aan ons”. Van Merlijn Twaalfhoven. Het heeft als ondertitel: “waarom we de kunstenaar in onszelf nodig hebben om de wereld te redden”. Denk daar maar eens over na. En neem het mee het onderwijs in. Want dat is daarmee ook te redden.

Afbeelding: Let the sunshine in. Dat het (zon)licht aan mag gaan bij degenen die (onderwijs)beleid maken. Acryl op canvas, 70 x 90 cm.